BÍCH NGỌC & BÁT TRÀNG — GIỮ MÀU LAM, GIỮ NGHỀ GỐM TRUYỀN THỐNG
“Gìn giữ kế thừa và phát triển hồn gốm Bát Tràng.” — Bích Ngọc, Sáng lập Gốm Vinh Minh
Bên bờ sông Hồng, nay thuộc xã Bát Tràng, Hà Nội, có một ngôi làng đã sống bằng nghề gốm hơn bảy thế kỷ. Sức sống ấy bắt đầu từ thớ đất sét trắng được chọn lọc kỹ lưỡng, trải qua những khâu lọc, ủ, nhào nặn khắt khe để đạt đến độ mịn màng nhất định trước khi được nhào nặn dưới bàn tay điêu luyện của những người thợ lành nghề. Cái tên Bát Tràng theo đó mà gắn liền với từng mẻ lò, từng lọ hoa, chiếc bát, len lỏi vào từng gian thờ, căn bếp Việt — rồi tự hào bước ra thế giới. Danh tiếng ấy không chỉ đến từ địa thế, mà được nung nấu qua hàng trăm năm bởi hệ sinh thái làng nghề và những đôi bàn tay chưa bao giờ ngừng nghỉ.
Bát Tràng hôm nay vẫn là một đại công xưởng hối hả — Sáng sớm, đất sét đã xoay đều trên những bàn xoay. Chiều về, từng kiện hàng được đóng gói cẩn thận để kịp chuyến xe đi khắp các tỉnh thành hay vươn xa hơn sang thị trường quốc tế. Và ngay cả khi cả làng đã đi vào giấc ngủ, những lò nung vẫn âm thầm thức trắng, giữ nhiệt cho những mẻ gốm đang dần tượng hình trong lửa đỏ.
Ở đây, sự đa dạng về sản phẩm hiện diện trong từng ngõ nhỏ. Mỗi xưởng một thế mạnh, mỗi nhà một phong thái, tất cả cùng cộng hưởng để tạo nên một hệ sinh thái gốm Bát Tràng đa sắc, bền bỉ thích nghi và trường tồn giữa dòng chảy hiện đại.
Và một trong những nơi đang lặng lẽ giữ nhịp thở ấy là xưởng gốm của gia đình chị Bích Ngọc.
Nghề gốm trong nhịp thở gia đình
Gia đình chị Ngọc đã có năm đời gắn bó với đất và lửa tại Bát Tràng. Bà ngoại chị là người đã dựng lên lò bầu và làm ra những mẻ sản phẩm đầu tiên mang dấu ấn gia đình ở nơi đây. Khi đất nước bước vào thời công tư hợp doanh, các xưởng tư trong làng được gộp lại thành xí nghiệp sứ Bát Tràng, những người thợ trong nhà trở thành công nhân xí nghiệp và những đôi bàn tay ấy vẫn bền bỉ giữ nghề giữa những biến động của thời cuộc.
Khi thời bao cấp khép lại, mẹ chị Ngọc quyết định khôi phục lại xưởng riêng, và mạch nghề của gia đình một lần nữa được nối lại, mạnh mẽ và tự chủ hơn. Kể từ đó, ngọn lửa nghề cứ thế được truyền lại theo đúng phong tục cha truyền con nối, chảy trôi tự nhiên như nhịp thở trong gia đình.
Chị Bích Ngọc – Người sáng lập thương hiệu gốm Vinh Minh
Hiện tại, gia đình chị Ngọc duy trì hai xưởng sản xuất riêng biệt, tập trung vào hai dòng men tinh hoa nhất của làng cổ. Một bên là xưởng men rạn chuyên về đồ thờ trong văn hóa tín ngưỡng Việt. Bên còn lại là xưởng men lam, nơi những sản phẩm gia dụng và đồ trang trí được vẽ tay thủ công 100%.
Đi xa để trở về làng
Là con út trong gia đình có năm anh chị em, người con gái của làng nghề — Bích Ngọc lớn lên cùng đôi bàn tay thô ráp và những đêm thức trắng bên lò nung của bố mẹ. Ngày ấy, nhìn mẹ tất bật giữa bụi đất, than củi, lo toan từng mẻ hàng dưới cái nóng hầm hập của lò, chị chỉ thấy nghề gốm quá đỗi gian truân. Khao khát thoát khỏi sự vất vả ấy, chị chọn đi học rồi rời làng để kiếm tìm một công việc khác ở phố thị.
Nhưng rồi, như một mối duyên nợ khó dứt, “tiếng đất” trong lòng một lần nữa lại cất lời. Chị quyết định trở về Bát Tràng, cùng các anh chị trong nhà nối tiếp mạch nghề mà gia đình đã dày công gìn giữ.
Hành trình trở về ấy được chị gói ghém trong cái tên Vinh Minh — ghép từ tên hai cậu con trai của mình. Với chị, Vinh Minh không chỉ đơn thuần là một thương hiệu, mà là cách chị viết tiếp chương thứ sáu của dòng họ. Nếu như ông bà, bố mẹ đã giữ “gốc” nghề qua những thăng trầm, thì Vinh Minh là “nhành cây” mới. Đó là nơi kết nối những tinh hoa gốm vẽ tay truyền thống với những khách hàng hiện đại, những người đang tìm kiếm những giá trị thủ công có chiều sâu.
Men lam Vinh Minh — màu xanh đi cùng Bát Tràng nhiều thế kỷ
Tại Vinh Minh, chị Ngọc tập trung vào dòng men lam. Giữa vô vàn sắc độ của gốm sứ hiện đại, chị vẫn bị thu hút bởi sắc xanh truyền thống. Với chị, màu lam không bao giờ cũ; nó là cái gốc để từ đó chị phát triển những nét vẽ mang hơi thở đương đại, phù hợp với gu thẩm mỹ của những gia đình trẻ ngày nay.
Men lam là một trong những dòng men truyền thống lâu đời nhất gắn liền với gốm Bát Tràng. Từ nhiều thế kỷ trước, gốm hoa lam của làng đã có mặt trong các sưu tập cung đình, sau đó dần đi vào đời sống thường nhật của người Việt. Nhưng nói “màu xanh Bát Tràng” thì chưa đủ chính xác. Mỗi xưởng ở Bát Tràng làm men lam đều có một tông màu lam riêng. Cùng một chất màu — mà người trong nghề gọi theo thuật ngữ chuyên ngành là “đại thanh” — nhưng cách pha và cách phối với lớp men phủ sau khi vẽ ở mỗi xưởng lại tạo ra một sắc xanh khác biệt, không xưởng nào trùng với xưởng nào.
Vinh Minh chọn đi sâu vào dòng gốm men lam vẽ tay – nơi mà giá trị sản phẩm không nằm ở số lượng mà ở độ chín của tay nghề thợ. Nhiều người thường thắc mắc cùng là sắc lam Bát Tràng, tại sao có những món đồ cầm trên tay lại thấy khác biệt rõ rệt đến vậy. Câu trả lời nằm ở sự kiên định với lối vẽ thủ công truyền thống: người thợ dùng “đại thanh” vẽ trực tiếp lên cốt gốm mộc chưa nung – một bề mặt khô, xốp và hút nước cực nhanh. Điều này đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, bởi mỗi nét màu lam thực chất là một sự đánh cược với lửa — người thợ phải tự hình dung ra độ biến ảo của màu sắc trong tâm trí để đi những nét vẽ đậm, mảnh đều tay — bởi chỉ đến khi lò nguội, cửa lò mở ra, thành quả của bao nhiêu giờ tỉ mẩn mới thực sự hiện ra.
Đó là lý do tại sao trong toàn bộ những sản phẩm Vinh Minh đưa ra thị trường, không bao giờ có hai sản phẩm men lam giống hệt nhau 100%. Cùng một bộ bát, cùng một mẫu vẽ, ngay cả khi do cùng một người thợ làm ra — càng nhìn kỹ càng thấy mọi chi tiết đều có sự khác biệt nhỏ.
Từ Bát Tràng nhìn ra thế giới
Bát Tràng đã đi qua nhiều cuộc chuyển mình. Lò than xưa cũ từ lâu đã nhường chỗ cho lò gas, lò điện; máy tính cũng dần xuất hiện để hỗ trợ thiết kế và chuẩn hóa kỹ thuật. Làng nghề đang hiện đại hóa ở những khâu cần hiệu quả, nhưng có những người vẫn kiên định giữ lại cái cốt lõi ở những công đoạn thuộc về tâm hồn.
Trong một thế giới mà mọi thứ đang vận hành nhanh hơn, chị Ngọc là một trong những người chọn chậm lại: làm từng chút một, và đặt niềm tin vào những thứ chỉ được tạo ra duy nhất một lần.
Với chị, làm nghề không dừng lại ở những đơn hàng, mà là một sứ mệnh dài hơi:
“Gìn giữ, kế thừa và phát triển hồn gốm Bát Tràng”
Chị Ngọc hiểu rằng để “gìn giữ”, không có cách nào tốt hơn là làm cho gốm sống được trong đời sống đương đại. Một bộ lọ hoa men lam trên bàn ăn của một gia đình trẻ, một bình decor vẽ tay trong góc phòng khách của một căn hộ thành phố — di sản tiếp tục sống qua những hiện diện đó.
Để “kế thừa”, giữ lại kỹ thuật của cha ông thôi chưa đủ — còn phải truyền được ngọn lửa nghề cho thế hệ mai sau. Để con cháu vẫn biết cầm bút đi từng nét lam trên cốt gốm mộc.
Và để “phát triển”, gốm cần những nét độc bản riêng biệt. Nét riêng biệt đó nằm trong màu men lam vừa được pha, trong những nét vẽ vừa đặt lên chiếc lọ mộc còn ẩm, trong cánh cửa lò sắp được đóng lại để bắt đầu một mẻ nung dài, và trong khoảng chờ rất lâu tới khi thành quả của sự kiên nhẫn và tỉ mỉ — những mẻ gốm men lam được dỡ ra từ lò.
Bát Tràng hơn bảy trăm năm tồn tại không phải vì cứng nhắc giữ nguyên, mà vì mỗi thế hệ đều biết rõ thứ gì cần được bảo toàn và thứ gì cần được làm mới. Chị Ngọc đang đứng ở đúng giao điểm đó — vừa giữ một mạch nghề năm đời của gia đình, vừa mở một cánh cửa để mạch nghề ấy bước vào hình hài mới của thời đại mình.
Đây chính là bước chuẩn bị để gốm men lam Vinh Minh có thể tự tin bước ra những sân chơi lớn hơn, phục vụ những khách hàng không chỉ tìm kiếm một món hàng, mà tìm kiếm một giá trị văn hóa.
Mỗi sản phẩm là một câu trả lời cho thời gian
Tại Vinh Minh, mỗi sản phẩm ra đời đều là một phép thử với thời gian. Giữa nhịp sống hối hả, chị Ngọc chọn niềm tin vào những giá trị chậm, nơi mỗi tác phẩm không chỉ được đo bằng giờ công mà bằng cả sự kiên nhẫn và độ tĩnh của người thợ. Định hướng của chị rất rõ ràng: không chạy theo số lượng, mà tập trung vào những tác phẩm có chiều sâu, nơi màu men lam cổ điển tìm thấy tiếng nói mới trong thẩm mỹ đương đại.
Đó là cách chị định vị con đường mình đi — một con đường mà ở đó, giá trị thủ công được tôn vinh như một món quà của di sản gửi gắm cho tương lai.
Vẽ tay lên gốm mộc, giữ hồn men lam.
Vinh Minh — Vẽ tay lên gốm mộc, giữ hồn men lam
📍 Xưởng sản xuất: Thôn Bát Tràng, xã Gia Lâm, TP. Hà Nội
📞 0936 293 746
🌐 Facebook: Vinh Minh
Last modified: Tháng 5 13, 2026